حمله هوایی ۲۰۲۰ به فرودگاه بین‌المللی بغداد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ترور هوایی آمریکا به فرودگاه بین‌المللی بغداد
بخشی از مداخلهٔ آمریکا در عراق (عملیات عزم راسخ) و بحران خلیج فارس
2020 Baghdad Airport airstrike aftermath.jpg
ترور ایالات متحده در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی بغداد، ۳ ژانویه ۲۰۲۰
نوعترور راکتی (موشکی) با پهپاد
موقعیتعراق، بغداد
هدف نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
حشد شعبی
تاریخحدود ساعت ۱ بامداد جمعه ۱۳ دی ۱۳۹۸
اجرا شده توسط ایالات متحده آمریکا
نتیجهشهادت سپهبد قاسم سلیمانی، حاج ابومهدی المهندس و حداقل هشت نفر همراهانشان

ترور هوایی آمریکا به فرودگاه بین‌المللی بغداد با نام عملیاتی آذرخش کبود[۱] تروری بود که در ۳ ژانویه ۲۰۲۰ توسط نیروهای تروريست آمریکایی، به دستور دونالد ترامپ،[۲] برای ترور ژنرال قاسم سلیمانی[۳] فرمانده وقت سپاه قدس به کاروانی که در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی بغداد در اتومبیل در حال حرکت بود، صورت گرفت؛ طی این حمله چندین نفر دیگر از همراهان از جمله شهيد ابومهدی المهندس جانشین فرماندهی و فرماندهٔ میدانی حشد شعبی، کشته شدند.

وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا به دروغ دلیل این ترور را انتقام کشتگان خود و جلوگیری از هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی توسط ژنرال قاسم سلیمانی اعلام کرد.[۴][۵]

جزئیات[ویرایش]

حدود ساعت ۱ بامداد جمعه ۳ ژانویه۲۰۲۰، در حمله هوایی آمریکا به دو خودرو در نزدیک فرودگاه بین‌المللی بغداد، سردار سپهبد قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس و ۱۰ نفر از همراهان آنان کشته شدند.[۶][۷] در نخستین ساعات بامدادی گفته شد یک راکت به منطقه باربری فرودگاه بغداد اصابت کرده و دو خودرو آسیب دیده و چند نفر زخمی شدند. ساعاتی پس از آن گروه حشد شعبی شبه نظامیان نزدیک به جمهوری اسلامی از کشته شدن یک مقام ارشد خود به همراه دو میهمان مهم خبر دادند. دقایقی بعد تلویزیون دولتی عراق اعلام کرد که یکی از کشته‌شدگان این حمله هوایی قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران بوده‌است.[۷]

هواپیمای مسافربری ایرباس ای۳۲۰ حامل قاسم سلیمانی در ساعت ۱۲ نیمه‌شب به وقت ایران از دمشق برخاست و کمی مانده به یک و نیم بامداد جمعهٔ ایران در بغداد فرود آمد. از ساعاتی قبل از ورود هواپیما به بغداد، نشانه‌هایی از نزدیک بودن زمان ورود یک شخصیت مهم در فرودگاه دیده می‌شد و بعداً معلوم شد که نیروهای حشد شعبی در تدارک استقبال از قاسم سلیمانی بوده‌اند. دقایقی پس از فرود هواپیما و استقبال ابو مهدی المهندس از قاسم سلیمانی و همراهانش، آن‌دو به همراه سه تن دیگر سوار یک تویوتا شدند و پنج نفر دیگر در تویوتای دوم نشسته و به سوی شهر حرکت کردند. به نوشتهٔ وبسایت اینتلی تایمز، از لحظهٔ فرود هواپیما تا شلیک راکت از پهپادها، بیش از ۱۵ دقیقه طول نکشیده‌است.[۸]

زمینه[ویرایش]

تنش بین حکومت‌های ایران و آمریکا از ۲۷ دسامبر ۲۰۱۹ و زمانی بالا گرفت که یک پیمانکار آمریکایی در حملهٔ راکتی نیروهای کتائب حزب‌الله به یک پایگاه هوایی در شهر کرکوک کشته شد.[۹] گروه شبه‌نظامی شیعهٔ کتائب حزب‌الله شاخه‌ای از حشد شعبی است که توسط حکومت ایران پشتیبانی می‌شود.[۱۰][۹] دولت ایالات متحده در اقدامی تلافی‌جویانه، چندین حمله به پایگاه‌های کتائب در عراق و سوریه انجام داد که گفته می‌شود حداقل ۲۵ نفر در این حمله‌ها کشته شدند.[۹] در ۳۱ دسامبر صدها معترض و نیروهای شبه نظامی وابسته به ایران به سفارت ایالات متحدهٔ آمریکا در منطقه سبز بغداد یورش بردند و بخشی از دیوار سفارت و همین‌طور پست بازرسی خارج ساختمان را به آتش کشیدند که در نتیجه نیروهای امنیتی برای متفرق کردن آنها متوسل به شلیک گاز اشک‌آور شدند.[۱۱]

پس از پایان غائله و برقراری امنیت سفارت، ترامپ در توییتی نوشت: «ایران بابت جان‌های از دست‌رفته و خسارت‌های وارد آمده به هر کدام از تأسیسات ما باید پاسخگو باشد. آنها بهای بسیار سنگینی خواهند پرداخت. این هشدار نیست، تهدید است. سال نو مبارک!»[۹] بنابر گزارش نیویورک تایمز، ترامپ تلاش می‌کرده‌است که نظرها را جلب اثر ایران در بغداد کند.[۱۲] یک روز بعد سید علی خامنه‌ای طی یک سخنرانی و در رد سخنان رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «اولاً غلط می‌کنید زیرا این موضوع ربطی به ایران ندارد. ثانیاً باید منطقی باشید و بفهمید که علت اصلی این قضایا چیست. البته آنها منطقی نیستند».[۱۳]

تحلیل حقوقی[ویرایش]

حادثه ترور سلیمانی در خاک عراق به دستور رئیس‌جمهور آمریکا از نظر حقوقی نیز بررسی شد. بررسی حقوقی این حادثه از نظر حقوقدانانی همچون حسین میرمحمد صادقی به لحاظ حقوقی یک جنایت بین‌المللی تلقی شده و از آنجایی که قربانی آن یک ایرانی بوده در محاکم ایران قابل رسیدگی است. همچنین این حادثه مشتمل بر جنایت تجاوز سرزمینی است که در منشور ملل متحد و اساسنامه دادگاه کیفری بین‌المللی تعریف شده‌است.[۱۴] محمد واحدی تحلیلگر مسائل حقوق بشر در مصاحبه با خبرنگار اسپوتنیک در تهران نیز ابعاد حقوقی این واقعه را بررسی کرد. به نظر او حمله آمریکا به فرودگاه بغداد نقض حاکمیت و استقلال سیاسی عراق است و حمله مسلحانه به ایران نیز تلقی می‌گردد و حق دفاع مشروع بر اساس منشور ملل متحد و قواعد عرفی بین‌الملل وجود دارد. این حمله ناقض قوانین داخلی آمریکا نیز بوده؛ چرا که بدون مجوز کنگره آمریکا صورت گرفته‌است. آمریکا در توجیه اقدام خود به دفاع بازدارنده اشاره کرده‌است. اما از دیدگاه حقوقی دفاع در مقابل تجاوز معنا پیدا می‌کند که مبتنی سه اصل تناسب، ضرورت و فوریت است. ایران می‌تواند با استفاده از کنوانسیون ۱۹۳۷ به عملیات تروریستی استناد کند و در چارچوب مسئولیت بین‌المللی دولت ۲۰۰۱ به‌طور مستقل دست به اقدام متقابل بزند.[۱۵]

امیر ساعد، وکیل و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نیز، در تحلیل حقوقی این حادثه گفت: «با توجه به این حقیقت که از لحاظ حقوق بین‌الملل، ایران و ایالات متحده در وضعیت مخاصمه مسلحانه قرار ندارند، توسل به ابزارهای حقوق جنگ برای توجیه اقدام ایالات متحده در هدف قرار دادن سردار سلیمانی بلاوجه خواهد بود.» وی همچنین افزود تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران از سوی آمریکا در حدود قوانین داخلی آمریکا می‌باشد و استناد به آن در قلمرو سرزمینی کشور عراق وجاهت ندارد.[۱۶]

واکنش‌ها و پیامدها[ویرایش]

از مهمترین واکنش‌ها و پیامدهای این عملیات، حمله موشکی سپاه پاسداران به پایگاه نظامی عین‌الاسد آمریکا در استان الانبار عراق،[۱۷][۱۸] کشته شدن ۵۸ نفر در تشییع جنازه قاسم سلیمانی در کرمان[۱۹][۲۰] و ساقط کردن هواپیمای پروازی تهران-کیف توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کشته شدن ۱۷۶ مسافر آن پرواز بود.[۲۱][۲۲]

کشته‌شدگان[ویرایش]

  1. قاسم سلیمانی (درجه نظامی: سرلشکر پاسدار)
  2. حسین جعفری‌نیا (درجه نظامی: سرتیپ پاسدار)[۲۳][۲۴][۲۵]
  3. شهرود مظفری‌نیا (درجه نظامی: سرهنگ پاسدار)[۲۳][۲۴][۲۵]
  4. هادی طارمی (درجه نظامی: سرگرد پاسدار)[۲۳][۲۴][۲۵]
  5. وحید زمانیان (درجه نظامی: سروان پاسدار)[۲۳][۲۴][۲۵]
  6. ابومهدی المهندس، معاون نیروهای حشد شعبی[۲۴][۲۵]
  7. محمدرضا الجابری، مدیر روابط عمومی حشد شعبی[۲۴][۲۵]

نحوه انجام عملیات[ویرایش]

روزنامه دیلی میل به نقل از یک فرمانده شبه‌نظامی محلی در عراق نوشت دو موشک به خودروی حامل قاسم سلیمانی و ابومهدی مهندس اصابت کرده‌است.[۲۶]

طبق گزارش نیویورک پست حمله توسط جنرال اتمیکس ام‌کیو-۹ ریپر انجام گرفت.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «شهادت ژنرال قاسم سلیمانی چه پیامدهایی خواهد داشت؟». رادیو فردا. ۱۳ دی ۱۳۹۸.
  2. Trump، Donald J. (falseT۱۸:۳۲). «pic.twitter.com/VXeKiVzpTf». @realDonaldTrump. دریافت‌شده در 2020-01-03. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  3. "Statement by the Department of Defense". defense.gov.
  4. «U.S. Department of State». United States Department of State (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۳.
  5. «The White House». The White House (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۳.
  6. «قاسم سلیمانی در بغداد کشته شد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۳.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «جزئیات کشته شدن قاسم سلیمانی». ار. اف. ای - RFI. ۲۰۲۰-۰۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۳.
  8. رام، فرنوش (۱۴ دی ۱۳۹۸). «ردگیری اطلاعاتی که قاسم سلیمانی را به کشتن داد». radiofarda.com. رادیو فردا. دریافت‌شده در ۱۵ دی ۱۳۹۸.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ Paul Scruton; Theresa Malone; Chris Watson; Seán Clarke (3 January 2020). "A visual guide to the US airstrike that killed Qassem Suleimani". theguardian.com. گاردین. Retrieved 3 January 2020.
  10. «هشدار آمریکا به گروه‌های وابسته به ایران در عراق: از رفتار تحریک‌آمیز پشیمان می‌شوید». bbc.com/persian. بی‌بی‌سی فارسی. ۱۲ دی ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۳ دی ۱۳۹۸.
  11. «حمله به سفارت آمریکا در بغداد؛ ترامپ: ایران بهای سنگینی خواهد پرداخت». bbc.com/persian. بی‌بی‌سی فارسی. ۱۱ دی ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۳ دی ۱۳۹۸.
  12. Crowley, Michael; Wong, Edward. "Trump Warns Iran as Risk of Wider Armed Conflict Grows". nytimes. Retrieved 31 December 2019.
  13. «آیت‌الله خامنه‌ای: کشور را به سمت جنگ نمی‌بریم؛ به تهدیدگر ضربه می‌زنیم». bbc.com/persian. بی‌بی‌سی فارسی. ۱۱ دی ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۳ دی ۱۳۹۸.
  14. «ترور سردار سلیمانی از بزرگترین جرایم بین‌المللی است / صلاحیت دادگاه‌های ایران برای محاکمه جنایتکاران».
  15. «ابعاد حقوقی ترور فرماندهٔ ایرانی، سپهبد قاسم سلیمانی». اسپوتنیک.
  16. «ترور سردار سلیمانی از دیدگاه حقوق بین‌الملل». ایسنا.
  17. «حمله موشکی ایران؛ چه پایگاه‌هایی هدف قرار گرفتند و چه تعداد موشک شلیک شد؟» (به انگلیسی). ۲۰۲۰-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۹.
  18. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۰-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۷.
  19. «تعداد کشته‌های ازدحام در تشییع قاسم سلیمانی در کرمان به ۵۶ نفر رسید» (به انگلیسی). ۲۰۲۰-۰۱-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۷.
  20. 1565 (۲۰۲۰-۰۱-۰۷). «تعداد مصدومان مراسم تشییع سردار سلیمانی به ۲۱۱ نفر افزایش یافت». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۷.
  21. پس از اعتراف ایران به سرنگونی هواپیمای مسافربری؛ اوکراین خواستار «تحقیقات کامل و شفاف، اجرای عدالت و عذرخواهی رسمی» ایران شد صدای آمریکا
  22. "130 out of 167 passengers of crashed Ukrainian airplane are Iranian, citizens". Trend News Agency. Retrieved 8 January 2020.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ ۲۳٫۳ «اعلام اسامی همراهان ایرانی سردار سلیمانی». خبرگزاری آنا. ۱۳ دی ۱۳۹۸.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ ۲۴٫۴ ۲۴٫۵ «قاسم سلیمانی در بغداد کشته شد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۳.
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ ۲۵٫۲ ۲۵٫۳ ۲۵٫۴ ۲۵٫۵ «جزئیات کشته شدن قاسم سلیمانی». ار. اف. ای - RFI. ۲۰۲۰-۰۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۳.
  26. «استفاده از پایگاه آمریکا در قطر برای حمله به قاسم سلیمانی». وبسایت ایران اینترنشنال. ۱۴ دی ۱۳۹۸.